ضرورت بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت‌های هوش مصنوعی در عرصه پژوهش و تبلیغ

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حجت‌الاسلام سیدرضا علیزاده، مُدرس حوزه علمیه، در کارگاه «به‌کارگیری هوش مصنوعی در پژوهش و تبلیغ» در مدرسه تابستانه «دارالعلم»، با اشاره به ضرورت توجه جدی طلاب به تحولات فناوری و ظرفیت‌های جدید هوش مصنوعی، اظهار کرد: باید این ظرفیت‌ها را با دقت بیشتری در جلسات آموزشی و پژوهشی دنبال کرد؛ چراکه اگر ظرفیت‌های موجود را امروز فعال نکنیم و نسبت به برخی مسائل با نگاه محدودکننده برخورد کنیم، در آینده از جریان تحولات عقب خواهیم ماند و فضای فعالیت ما محدود خواهد شد.

وی با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی در عرصه تبلیغ و تولید محتوای دینی ظرفیت‌های فراوانی دارد، تصریح کرد: رسالت تبلیغ امری ثابت است و این رسالت تا قیام قیامت تعطیل نخواهد شد، اما نحوه و شیوه انتقال پیام به مرور زمان باید به‌روز شود. امروز مخاطب، ابزارهای ارتباطی و فضای دریافت پیام تغییر کرده است و ما نیز باید برای ارتقای شیوه‌های انتقال مفاهیم دینی، از ظرفیت‌های جدید به شکل صحیح استفاده کنیم.

حجت‌الاسلام علیزاده ادامه داد: یکی از نکاتی که باید به آن توجه داشته باشیم این است که هوش مصنوعی قرار نیست جای ما را بگیرد، بلکه می‌تواند دستیار خوبی برای ما باشد. البته در کنار ظرفیت‌های هوش مصنوعی، سناریوهای آینده و برخی خطرات احتمالی آن نیز وجود دارد که نیازمند توجه دستگاه‌های ذی‌ربط و تصمیم‌گیر است؛ اما در سطح فعالیت فردی طلبه و مُبلّغ، می‌توان از ظرفیت‌های این فناوری برای ارتقای کیفیت کار استفاده کرد.

هوش مصنوعی؛ دستیار مُبلّغ در آماده‌سازی منبر

حجت‌الاسلام علیزاده با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در آماده‌سازی محتوای تبلیغی گفت: حتی برای همان منبر ساده‌ای که امروز یکی از رسالت‌های اصلی ماست، می‌توان از هوش مصنوعی برای ارتقای سطح خطابه و آماده‌سازی بهتر محتوا استفاده کرد.

وی افزود: در مرحله نخست، هوش مصنوعی می‌تواند در تحلیل و شناخت مخاطب به مُبلّغ کمک کند؛ یعنی مُبلّغ بتواند متناسب با گروه‌های سنی، شرایط فرهنگی و نوع مخاطبان خود، پیشنهادهایی برای سیر بیان مطالب دریافت کند و برای ارائه یک منبر جذاب‌تر، ایده‌های متناسب داشته باشد.

این مدرس حوزه علمیه ادامه داد: پیشنهاد موضوع، طراحی مسیر بیان مطالب، ایده‌پردازی برای منبرهای جذاب برای گروه‌های سنی مختلف و کمک به تنظیم محتوای سخنرانی، تنها بخشی از ظرفیت‌هایی است که می‌توان از هوش مصنوعی در عرصه تبلیغ استفاده کرد.

وی تصریح کرد: تولید فیش‌های منبر، تولید و سامان‌دهی متن، پیدا کردن شعر و داستان مناسب، بازآفرینی متون کهن و استفاده از منابع مختلف نیز از دیگر ظرفیت‌هایی است که می‌توان برای فعالیت‌های تبلیغی از آن بهره گرفت.

حجت‌الاسلام علیزاده با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در استفاده از منابع قدیمی و نسخه‌های خطی اظهار کرد: گاهی بخش‌هایی از منابع علمی و تاریخی تنها در قالب نسخه‌های خطی در دسترس هستند. فناوری‌هایی مانند بینایی ماشین و قابلیت‌های OCR می‌توانند در تبدیل تصاویر و متون موجود در این منابع به فایل‌های قابل استفاده کمک کنند و دسترسی پژوهشگر و مبلغ را به محتوای مورد نیاز آسان‌تر سازند.

وی ادامه داد: این ظرفیت می‌تواند در مراحل مختلف کار مُبلّغ مورد استفاده قرار گیرد؛ از مرحله ایده‌پردازی و پیدا کردن محتوای اولیه گرفته تا دسته‌بندی مطالب، آماده‌سازی فیش‌های تبلیغی و تنظیم محتوای نهایی منبر.

این مدرس حوزه علمیه با اشاره به ضرورت آشنایی طلاب با شیوه‌های جدید تبلیغ افزود: در کنار شیوه‌های سنتی تبلیغ، باید نسبت به سطوح جدید تبلیغ مجازی نیز آگاهی پیدا کنیم. در این زمینه حتی درباره موضوعاتی مانند متاورس نیز می‌توان گفت‌وگو و بررسی اولیه داشت، هرچند ورود تفصیلی به همه این عرصه‌ها نیازمند فرصت و آموزش‌های تخصصی بیشتری است.

ضرورت حفظ خلاقیت و اندوخته‌های ذهنی مُبلّغ

حجت‌الاسلام علیزاده با تأکید بر اینکه استفاده از هوش مصنوعی نباید به حذف نقش فکری و خلاقیت انسان منجر شود، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، حفظ خلاقیت خود ماست. هوش مصنوعی زمانی می‌تواند به شکل صحیح در خدمت مُبلّغ قرار گیرد که اندوخته‌های علمی و ذهنی او را تقویت و بازآوری کند، نه اینکه جایگزین تفکر و خلاقیت او شود.

وی افزود: ما برای منبر همیشه به محتوا نیاز داریم و مُبلّغ باید بتواند از منابع و اندوخته‌هایی که در طول سال‌های تحصیل و مطالعه به دست آورده، استفاده کند. در اینجا هوش مصنوعی می‌تواند در قالب یک دستیار، کنار مُبلّغ قرار گیرد و به او کمک کند تا این اندوخته‌های ذهنی و علمی را بهتر بازیابی و در قالبی منسجم‌تر ارائه کند.

این مُدرس حوزه علمیه خاطرنشان کرد: اگر این فرآیند را ترکیبی از دانش و خرد انسانی با توانایی‌های پردازشی هوش مصنوعی بدانیم، نتیجه می‌تواند نوعی «خرد ترکیبی» باشد؛ یعنی هوش مصنوعی در کنار انسان قرار گیرد و به او در بازیابی، دسته‌بندی و سامان‌دهی اطلاعات کمک کند.

زبان ارتباط با ماشین‌ها به زبان انسان نزدیک شد

حجت‌الاسلام علیزاده در ادامه با اشاره به روند تاریخی تحول فناوری‌های رایانه‌ای، اظهار کرد: برای درک بهتر تحول ایجادشده در هوش مصنوعی، باید توجه داشته باشیم که ماشین‌ها سال‌هاست در خدمت انسان قرار دارند. اگر ماشین حساب را نیز در زمره این ابزارها قرار دهیم، می‌توان گفت بیش از یک قرن است که انسان از ماشین‌ها برای انجام امور مختلف استفاده می‌کند.

وی افزود: در دوره‌هایی، افرادی که می‌خواستند با رایانه‌ها ارتباط برقرار کنند، باید زبان تخصصی این ماشین‌ها را یاد می‌گرفتند؛ همان چیزی که امروز آن را زبان‌های برنامه‌نویسی می‌نامیم. یعنی برای اینکه فرد بتواند از رایانه خروجی مشخصی بگیرد، لازم بود زبان و قواعد ارتباط با آن را بیاموزد.

این مُدرس حوزه علمیه ادامه داد: اما در سال‌های اخیر و به‌ویژه از حدود سال ۲۰۱۷ میلادی که دوران جدید رشد هوش مصنوعی و توسعه مدل‌های زبانی آغاز شد، تحول مهمی در نحوه ارتباط انسان و ماشین اتفاق افتاد. زبان ارتباط با ماشین به زبان انسان نزدیک‌تر شد و امروز کاربر می‌تواند با یک مدل زبانی، تقریباً مانند گفت‌وگو با یک مشاور، استاد یا دوست، صحبت کند و درخواست خود را به زبان طبیعی مطرح کند.

وی تصریح کرد: این تحول باعث شد استفاده از رایانه و ابزارهای هوش مصنوعی برای طیف بسیار گسترده‌تری از مردم امکان‌پذیر شود؛ چراکه دیگر استفاده از همه این ظرفیت‌ها الزاماً نیازمند دانش تخصصی برنامه‌نویسی نیست.

حجت‌الاسلام علیزاده بیان کرد: امروز این امکان وجود دارد که فرد بدون اینکه برنامه‌نویسی بداند یا دروس تخصصی علوم کامپیوتر را در دانشگاه گذرانده باشد، از مدل‌های زبانی بزرگ و چت‌بات‌هایی مانند ChatGPT ،Gemini و Grok برای انجام بسیاری از امور استفاده کند.

وی افزود: حتی در حوزه برنامه‌نویسی و تولید نرم‌افزار نیز فرد می‌تواند با زبان طبیعی خواسته خود را بیان کند و از مدل‌های هوش مصنوعی بخواهد برای تولید یک اپلیکیشن، طراحی سایت یا انجام بخشی از امور فنی مورد نیاز، خروجی اولیه ارائه کند.

این مُدرس حوزه علمیه تأکید کرد: البته در چنین شرایطی نیز باید خلاقیت انسانی حفظ شود و کاربر صرفاً به خروجی آماده اکتفا نکند. مهم این است که فرد بداند چه می‌خواهد، مسئله خود را به درستی تعریف کند و بتواند خروجی دریافت‌شده را بررسی، اصلاح و متناسب با نیاز خود استفاده کند.

وی با اشاره به زبان HTML به عنوان یکی از زبان‌های مورد استفاده در طراحی صفحات وب گفت: حتی در زمینه طراحی یک صفحه وب نیز می‌توان از مدل‌های هوش مصنوعی کمک گرفت و بدون ورود عمیق به مباحث فنی، خواسته خود را به زبان طبیعی مطرح کرد و یک خروجی اولیه دریافت کرد.

حجت‌الاسلام علیزاده در پایان با اشاره به روند عملی کارگاه خاطرنشان کرد: در این جلسه تلاش می‌کنیم این مسیر را به صورت گام‌به‌گام دنبال کنیم و یکی از کاربردهای عملی هوش مصنوعی را از ابتدا تا رسیدن به یک خروجی قابل استفاده تمرین کنیم تا طلاب بتوانند در ادامه، این تجربه را در فعالیت‌های پژوهشی و تبلیغی خود به کار بگیرند.